" ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ "(੧੫੦੪-੧੫੫੨
ਪਿਤਾ : ਫੇਰੂ ਮਲ ਜੀਮਾਤਾ : ਦਇਆ ਕੌਰ ਜੀ ਜਨਮ : ੧੫੦੪, ਮੱਤੇ ਦੀ ਸਰਾਂ, ਹਰੀਕੇ, ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਪਤਨੀ : ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਸੰਤਾਨ : ਦਾਸੁ ਜੀ, ਦਾਤੂ ਜੀ, ਬੀਬੀ ਅਮਰੋ ਜੀ ਅਤੇ ਬੀਬੀ ਅਲਾਖੀ ਜੀ ਗੁਰਤਾ-ਗੱਦੀ : ੧੫੩੯ ਬਾਣੀ ਰਚਨਾ : ੬੩ ਸਲੋਕ (ਤਕਰੀਬਨ)ਜੋਤੀ-ਜੋਤ : ੧੫੫੨, ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਫੇਰੂ ਮਲ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਦਇਆ ਕੌਰ ਜੀ ਦੇ ਘਰ ੧੫੦੪ ਨੂੰ ਹਰੀਕੇ, ਫਿਰੋਜਪੁਰ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਧਾਰਿਆ ! ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਆਉਣ ਤੋ ਪਹਿਲਾ ਨਾਮ "ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ " ਸੀ !
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਮੁਗਲ ਸਾਸ਼ਨ ਦਾ ਅਤਿਆਚਾਰ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਧਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਪਿਤਾ ਜੀ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆ ਵਸੇ ! ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਹੇਠ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਦੁਰਗਾ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਸਨ ਅਤੇ ਜਵਾਲਾਮੁਖੀ ਮੰਦਿਰ ਲਈ ਸੰਗਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕਰਦੇ ਸਨ !ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਨਾਲ ੧੫੨੦ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ !ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੇਵਾ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਸਨ ਅਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਚਲਾਈ ਲੰਗਰ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਮਾਤਾ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰਾ ਓੁੱਧਮ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹੋਏ ਹੱਥੀਂ ਸੇਵਾ ਕਰਦੇ ਸਨ !
ਇੱਕ ਦਿਨ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੋਧਾ ਜੀ (ਜੋ ਕਿ ਅਮ੍ਰਿਤ ਵੇਲੇ ਜਾਗ ਕੇ , ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਕੇ ਜਪ ਜੀ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਆਸਾ ਦੀ ਵਾਰ ਦੇ ਪਾਠ ਸਰਵਨ ਕਰਦੇ ਸਨ) ਪਾਸੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਸਰਵਨ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਬਾਰੇ ਜਾਣੂ ਹੋਏ ! ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਅਮ੍ਰਿਤ ਬਾਣੀ ਤੋ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਦੀ ਤਾਂਗ ਹੋਈ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਨਾ ਲਈ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ !
ਆਪ ਜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਨੂਰ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਸੁਣ ਕੇ ਨਦਰ-ਨਿਹਾਲ ਹੋ ਗਏ ਅਤੇ ਓਹਨਾਂ ਕੋਲ ਹੀ ਬਸੇਰਾ ਕਰ ਲਿਆ !
ਭਾਈ ਲਹਿਣਾ ਜੀ ਦੀ ਸੇਵਾ-ਭਾਵਨਾ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਘਰ ਲਈ ਸ਼ਰਧਾ, ਪ੍ਰੇਮ ਨੂੰ ਵੇਖਦੇ ਹੋਏ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ " ਅੰਗਦ " ਨਾਮ ਦੀ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ੧੫੩੯ ਵਿੱਚ ਕਰਤਾਰਪੁਰ ਵਿਖੇ ਗੁਰਤਾ-ਗੱਦੀ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ !
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਉਣ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਾਪਿਸ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਆਣ ਵਸੇ ਅਤੇ ਬਾਕੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਵਿੱਚ ਬਿਤਾਇਆ !
ਗੁਰੂ ਅੰਗਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ "ਗੁਰਮੁੱਖੀ" ਲਿੱਪੀ ਦੀ ਰਚਨਾ ਕੀਤੀ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾ ਸੰਤਾਂ ਅਤੇ ਯੋਗੀਆਂ ਦੀ ਬਾਣੀ ਨੂੰ ਗੁਰਮੁੱਖੀ ਲਿੱਪੀ ਵਿੱਚ ਅੰਕਿਤ ਕਰ ਕੇ ਸੰਭਾਲਣਾ ਕੀਤੀ !
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਅਨੇਕਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕੇਂਦਰ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਨੌਜਵਾਨ ਪੀੜੀ ਲਈ "ਮਲ-ਅਖਾੜੇ" ਵੀ ਉਸਾਰੂ ਕਰਵਾਏ !
ਆਪ ਜੀ ਨੇ "ਗੁਰੂ ਕਾ ਲੰਗਰ" ਨੂੰ ਪੂਰਨ ਉਤਸ਼ਾਹ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਨੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲੰਗਰ ਦੀ ਹੱਥੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ ! ਮਾਤਾ ਖੀਵੀ ਜੀ ਦੀ ਲੰਗਰ ਸੇਵਾ ਸਦਕਾ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਇਆ ਹੈ ਜੀ.....
ਬਲਵੰਡ ਖੀਵੀ ਨੇਕ ਜਨ ਜਿਸੁ ਬਹੁਤੀ ਛਾਉ ਪਤ੍ਰਾਲੀ ॥
ਲੰਗਰਿ ਦਉਲਤਿ ਵੰਡੀਐ ਰਸੁ ਅੰਮ੍ਰਿਤੁ ਖੀਰਿ ਘਿਆਲੀ ॥
ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਨੇੜੇ "ਗੋਇੰਦਵਾਲ ਸਾਹਿਬ" ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਵੀ ਆਰੰਭ ਕਾਰਵਾਈ (ਜੋ ਕਿ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ !)
ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਪੈਰੋਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਅਮਰਦਾਸ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰਤਾ-ਗੱਦੀ ਅਤੇ ਸ਼ਬਦ ਗੁਰੂ ਦੀ ਪੋਥੀ ਸੌਪਦੇ ਹੋਏ ੧੫੫੨ ਵਿੱਚ ਖਡੂਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ !
