ਮੌਤ - ਇੱਕ ਸਚ (ਲਘੁ ਕਹਾਣੀ)

ਇੱਕ ਰੱਬੀ ਫਕੀਰ ਨੂੰ ਇੱਕ ਸਰਧਾਲੂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਫਕੀਰ ਜਦ ਤਹਾਨੂੰ ਸੋਹਣੇ ਚੇਹਰੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦੇ ਹਨ ਤੁਹਾਡੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਬੁਰੇ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਉਠਦੇ ਤਦ ਫਕੀਰ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਦੀ ਥਾਂ ਕਿਹਾ -
"ਨੌਜਵਾਨ ਤੇਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸਿਰਫ ਸੱਤ ਦਿਨ ਹਨ ਜੋ ਮਰਜੀ ਖਾ ਪੀ ਲੈ ਅਤੇ ਦੇਖ ਲੈ।"

ਫਕੀਰ ਦੇ ਉਪਰ ਯਕੀਨ ਸੀ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੂੰ।
 

ਫਕੀਰ ਦੇ ਆਖੇ ਬਚਨ ਕਰ ਕੇ ਨੌਜਵਾਨ ਫਿਕਰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਹਰ ਪਲ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੌਤ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਲੱਗੀ। ਖਾਣਾਂ ਪੀਣਾਂ ਛੱਡ ਗਿਆ ਦੁਨੀਆਂ ਛੱਡ ਕੇ ਮੰਜਾਂ ਮੱਲ ਬੈਠਾ।
ਫਕੀਰ... ਕੋਲ ਵੀ ਨਾਂ ਗਿਆ !
 

ਸੱਤਵੇਂ ਦਿਨ ਫਕੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਨੌਜਵਾਨ ਨੁੰ ਲਿਆਉ ਜੋ ਰੋਜਾਨਾ ਆਉਂਦਾ ਸੀ ਤੇ ਹੁਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਇਆ ਇਨੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ।
ਨੌਜਵਾਨ ਬਿਮਾਰ ਮੰਜੇ ਉਪਰ ਪਾਕੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ !
 

ਫਕੀਰ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ :- 

"ਕੀ ਤੈਨੂੰ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਮਿਲ ਗਿਆ ਹੈ ? ਇਹਨਾਂ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਸੁਆਦੀ ਭੋਜਨ ਖਾਦੇ ਹਨ, ਕਿੰਨਾਂ ਕੁ ਹੁਸਨ ਸੁਹੱਪਣ ਦੇਖਿਆ ਹੈ?"
 

ਨੌਜਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ :-
"ਫਕੀਰ ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੀ ਮੌਤ ਹੀ ਯਾਦ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਤੋਂ। ਮੈਨੂੰ ਹੁਸਨ ਅਤੇ ਸਵਾਦ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹਨ ਪਰ ਮੌਤ ਯਾਦ ਹੈ। "

ਫਕੀਰ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਹ ਹੀ ਤੇਰੇ ਪ੍ਰਸਨ ਦਾ ਜਵਾਬ ਹੈ ਜੋ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਵਿੱਚੋਂ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰ ਉੱਡ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਜਿੰਦਗੀ ਸਿਰਫ ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜੋ ਮੌਤ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਕੇ ਜੀਵੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
 

ਐ ਨੌਜਵਾਨ ਮੈਂ ਹਮੇਸਾਂ ਮੌਤ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹਾਂ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਸੁਹੱਪਣ ਨਹੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾਂ।

ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਜੋ ਕੋਈ ਵੀ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਰੂਪੀ ਸਚ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦਾ ਹੈ ਉਸ ਅੰਦਰ ਕਦੇ ਬੁਰੇ ਵਿਚਾਰ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਦੇ ਅਤੇ ਉਹ ਵਿਕਾਰਾਂ ਰਹਿਤ ਜਿੰਦਗੀ ਜਿਉਂ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਾਸ਼ ਅਸੀਂ (ਪਦਾਰਥਵਾਦੀ ਮਨੁੱਖ ) ਵੀ ਮੌਤ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਸਮਝ ਸਕੀਏ ।...........

 

 

THIS IS A SHORT STORY TO EXPLAIN THAT "DEATH IS THE ONLY TRUTH OF OUR LIFE WHICH EVERYONE SHOULD REMIND ALWAYS !!"

HOPING FOR A POSITIVE RESPONSE FROM SANGAT.... 

ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ
(1666 -1708 )

ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਦਸਵੀਂ ਜੋਤ "ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦਾ ਜਨਮ 1666 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿਖੇ ਪਿਤਾ "ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ" ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ !

ਕਲਗੀਧਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸੂਰਬੀਰ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਬਿਰਤੀ ਦੇ ਸਨ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰਮਤਿ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਜੰਗੀ-ਵਿੱਦਿਆ ਦਾ ਵੀ ਅਧਿਆਇਨ ਕੀਤਾ !
ਆਪ ਜੀ ਉਚ-ਕੋਟੀ ਦੇ ਵਿਦਵਾਨ, ਕਵੀ ਅਤੇ ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ ਸਨ !

ਆਪ ਜੀ ਨੇ ੯ ਸਾਲ ਦੀ ਕੋਮਲ, ਬਾਲਪਨ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ "ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ" ਨੂੰ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਕਰਨ ਸਦਕਾ ਦਿੱਲੀ ਜਾਣ ਬਾਰੇ ਕਿਹਾ !

ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜਗਤ-ਗੁਰੂ "ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਨਿਰਮਲ-ਪੰਥ ਨੂੰ ਇੱਕ ਪੂਰਨਤਾ ਬਖਸ਼ਦੇ ਹੋਏ "ਖਾਲਸਾ-ਪੰਥ" ਦੀ ਸਾਜਨਾ ੧੬੯੯ ਵਿੱਚ ਕੀਤੀ !

ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਜੁਗਾਂ ਤੱਕ ਖਾਲਸਾ ਨਿਵਾਜਿਆ ਰਹੇ, ਆਪਣਾ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ! ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ-ਗੁਰੂ, ਛੋਟੇ ਛੋਟੇ ਲਾਲ (੪ ਪੁੱਤਰ), ਮਾਤਾ ਜੀ (ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ) ਨੂੰ ਕੌਮ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂ ਜੋ ਖਾਲਸਾ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਹਜਾਰ-ਹਜੂਰ ਰਹੇ !

" ਧੰਨ ਧੰਨ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਤੇਰੀ ਮਹਿਮਾ ਅਪਰ ਅਪਾਰ,
ਦੇਸ਼ ਕੌਮ ਤੋਂ ਹੱਸਦੇ ਹੱਸਦੇ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰਿਵਾਰ !!
ਤੇਰੇ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਨਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦਾ ਦਾਤਾ
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਗਵਾਇਆ, ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ,
ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਚਮਕੌਰ ਚ ਵਾਰੇ, ਛੋਟੇ ਵਿੱਚ ਦੀਵਾਰ !!
ਕੱਲੇ ਕੱਲੇ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਲੱਖਾਂ ਨਾਲ ਲੜਾਇਆ ,
ਪਾਣੀ ਪਾਣੀ ਹੋ ਗਈ ਡਰ ਕੇ ਜ਼ਾਲਮ ਦੀ ਤਲਵਾਰ !!

ਧੰਨ ਬਾਜਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇਰੀ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਕੋਟ ਕੋਟ ਨਮਸਕਾਰ....!! 

ਜੀਵਨ ਸੰਖੇਪ:

ਬਾਦਸ਼ਾਹ-ਦਰਵੇਸ਼, ਸੰਤ-ਸਿਪਾਹੀ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਦਾਤੇ, ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ, ਧੰਨ-ਧੰਨ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ" ਦਾ ਜਨਮ ਪਿਤਾ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਦੇ ਗ੍ਰਿਹ, ਪਟਨਾ ਸ਼ਹਿਰ (ਬਿਹਾਰ) ਵਿਖੇ 1666 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ !

" ਤਹੀ ਪ੍ਰਕਾਸ ਹਮਾਰਾ ਭਯੋ !!
        ਪਟਨਾ ਸਹਰ ਬਿਖੈ ਭਵ ਲਯੋ !! "

ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਸਮੇਂ ਪਿਤਾ-ਗੁਰੂ "ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਅਸਾਮ ਵੱਲ ਗੁਰਮਤਿ ਪਰਚਾਰ ਦੋਰੇ ਤੇ ਗਏ ਹੋਏ ਸਨ ! ਆਪ ਜੀ ਗੁਰਮਤਿ ਦੇ ਧਾਰਨੀ ਤਾਂ ਹੈ ਹੀ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਫ਼ਾਰਸੀ ਅਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਵਿੱਦਿਆ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸ਼ਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿੱਦਿਆ ਵੀ ਬਚਪਨ ਵਿੱਚ ਹੀ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ !
ਆਪ ਜੀ ਜਿੱਥੇ ਤੇਗ ਦੇ ਧਨੀ ਸਨ, ਓਥੇ ਨਾਲ ਦੀ ਨਾਲ ਕਲਮ ਦੇ ਵੀ ਧਨੀ ਸਨ ! ਇਨਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਆਪ ਜੀ ਕਲਮ ਦੇ ਵੱਡੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਵੀ ਸਨ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ੫੨ ਕਵੀਆ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ ਕੇ ਥਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ !

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਵਿਆਹ "ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ" ਨਾਲ 1684 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ 4 ਪੁੱਤਰ (ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੇਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਸਨ ਜੋ ਕੀ ਆਪ ਜੀ ਵਾਂਗ ਹੀ ਸੂਰਬੀਰ ਸਨ !

ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਹਿੱਤ ਕਲਗੀਧਰ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ 'ਹਿੰਦ ਦੀ ਚਾਦਰ" ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ, ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ, ਅਤੇ ਚਾਰੇ ਸਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ !

ਖਾਲਸਾ ਸਾਜਨਾ:
ਸਾਹਿਬ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਊਚ-ਨੀਚ ਦੇ ਫ਼ਰਕ ਨੂ ਮਿਟਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਮੁਗਲਾਂ ਦੇ ਜ਼ੁਲਮ ਨੂੰ ਠੱਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ੧੬੯੯ ਨੂੰ ਵੈਸਾਖ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਆਰੰਭਤਾ ਦੇ ਦਿੰਨ ਅਨੰਦਪੁਰ  ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ "ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ" ਦੀ ਸਿਰਜਨਾ ਕੀਤੀ ! ਖਾਲਸਾ ਇੱਕ ਐਸੀ ਕੌਮ ਸੀ ਜਿਸ ਨੇ ਕੌਮ ਅੰਦਰ ਏਕਤਾ, ਕੁਰਬਾਨੀ, ਦਲੇਰੀ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਵਿਰੁਧ ਡੱਟ ਜਾਣ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਕੁੱਟ-ਕੁੱਟ ਕੇ ਭਰ ਦਿੱਤੀ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਈ (ਭਾਵ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਜਾਤਾਂ) ਨੂੰ ਇੱਕ ਸੂਤਰ ਵਿੱਚ ਬੰਨਦੇ ਹੋਏ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਜਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਸਾਜੇ !

ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ
"ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਭੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ !" 
ਦੇ ਕਥਨ ਨੂੰ ਸਾਬਿਤ ਕੀਤਾ !

ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਸਨ :
ਭਾਈ ਦਇਆ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਭਾਈ ਧਰਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਭਾਈ ਹਿੰਮਤ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਭਾਈ ਮੋਹਕਮ ਸਿੰਘ ਜੀ
ਭਾਈ ਸਾਹਿਬ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦਾ ਬਾਟਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੋਰ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ! ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ ਮਾਤਾ ਸਾਹਿਬ ਕੌਰ ਜੀ ਸਿੱਖ ਦੇ ਗੁਰੂ-ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰੂ-ਪਿਤਾ ਹੋਏ !

ਗੁਰੂ ਦਾ ਖਾਲਸਾ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸੂਰਮਾ, ਯੋਧਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਵਾ-ਸਵਾ ਲੱਖ ਨਾਲ ਟਾਕਰਾ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰਥਾ ਹੈ !

ਕਿਲਾ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਖਾਲੀ ਕਰਨਾ : 

੧੭੦੫ ਵਿੱਚ ਮੁਘਲਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ! ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਵਾਇਦਾ,  (Promise) ਕੀਤਾ ਕੀ ਜੇਕਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਗਤ, ਜੱਥੇ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ ਤੇ 19-20 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਫੋਜਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੂੜ-ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਹੀ-ਟਿੱਬੀ ਵਿਖੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ !

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ( ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ !

ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ :
ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਕੀ 40 ਸਿੰਘਾ ਸਮਤੇ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਥੇ ਚੌਧਰੀ ਬੁਧੀ ਚੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ, ਹਵੇਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਘਮਾਸਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ !

" ਐਸੀ ਮਰਨੀ ਜੋ ਮਰੈ ਬਹੁਰਿ ਨਾ ਮਰਨਾ ਹੋਇ !! ੧ !! " 
                                                                (ਅੰਗ-੫੫੫)


ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਵੀ ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗਾਂ ਫਤਿਹ ਕੀਤੀਆਂ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਫਰੇਬ ਨੂੰ ਜ਼ਫਰਨਾਮ ਵਿੱਚ ਕੈਦ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਸ ਨੂੰ ਝਿੰਝੋੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ !

ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ:

ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਉੱਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਧਾਹ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਨ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਰਹਿੰਦ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਜਮਸ਼ੇਦ ਖਾਨ ਅਤੇ ਵਾਸਿਲ ਬੇਗ ਨੂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂ ਕਤਲ ਕਰ ਦੇਣ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ! ਇਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਕਾਫਿਰਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਨੰਦੇੜ ਵਿਖੇ ਆਰਾਮ ਫਰਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਛੁਰਾ ਖੋਬ ਕੇ ਜ਼ਖਮੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਇਸ ਵੇਲੇ ਵੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਵਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹਨਾਂ ਕਾਫਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਮਾਰ ਗਿਰਾਇਆ !

ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਇਲਾਜ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਵੈਦਾਂ ਨੇ ਕੀਤਾ ਪਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣਾ ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਨੇੜੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਜੁਗੋ-ਜੁਗ ਅਟਲ ਗੁਰੂ ਥਾਪਣਾ ਦਿੱਤੀ  ਅਤੇ ਸਮੂਹ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਗੁਰੂ, "ਸ਼ਬਦ-ਗੁਰੂ" ਦੇ ਲੜ ਲਗਾ ਕੇ ਨਾਂਦੇੜ ਵਿਖੇ ੧੭੦੮ ਵਿੱਚ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾ ਗਏ !!


ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਸੰਖੇਪ:

•  ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਨੁਸਾਰ "ਜੁਗੋ-ਜੁਗ ਅਟਲ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਹਸਤ-ਲਿਖਿਤ ਉਤਾਰੇ ਕਰਵਾਏ !

ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਗੁਰਮਤਿ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ 1665 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ (ਪੁਰਾਤਨ ਨਾਮ: ਚੱਕ ਨਾਨਕੀ) ਵਸਾਇਆ ਅਤੇ 1672 ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ  (ਗੁਰੂ) ਗੋਬਿੰਦ ਰਾਇ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਓਥੇ ਹੀ ਬੁਲਾ ਲਿਆ ! ਇਥੇ ਹੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਿਬ ਚੰਦ ਜੀ ਕੋਲੋਂ "ਪੰਜਾਬੀ" ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਵਿੱਦਿਆ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਕਾਜ਼ੀ ਪੀਰ ਮੁਹੰਮਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲੋਂ ਫ਼ਾਰਸੀ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ !

• ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਬੇਜੋੜ ਉਪਾਸਕ ਸਨ ਸਾਹਿਬ-ਏ-ਕਮਾਲ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ !
• ਜਿਸ ਧਰਮ ਰੂਪੀ ਮਹੱਲ "ਨਿਰਮਲ ਪੰਥ" ਦੀ ਬੁਨਿਆਦ ਜਗਤ ਗੁਰੂ "ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਨੇ ਰੱਖੀ ਸੀ ਅਤੇ ਜਿਸ ਦੀਆਂ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਤੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅਤੇ ਹੋਰਨਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ ਮਹਾਂ ਸ਼ਹੀਦੀਆਂ ਦੀ ਰੱਤ ਪਾ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਮਜਬੂਤੀ ਬਖਸ਼ੀ ਸੀ , ਉਸ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ "ਖਾਲਸਾ" ਸਾਜ ਕੇ ਸੰਪੂਰਨਤਾ ਬਖਸ਼ੀ !
• ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪੈਰਾਂ ਹੇਠ ਲਿਤਾੜੀ ਜਾ ਰਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਭਾਰੀ ਜੱਦੋ-ਜਹਿਦ ਕੀਤੀ ! ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗਾਂ ਲੜੀਆਂ ਅਤੇ ਫਤਿਹ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ !
• ੯ ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਵਾਸਤੇ ਪਿਤਾ-ਗੁਰੂ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਆ !
• ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੱਬੀ ਕੁਚਲੀ ਜਾਂਦੀ ਲੋਕਾਈ ਨੂੰ ਇੱਕ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ੧੬੯੯ ਵਿੱਚ ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਕੀਤੀ ! 

ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਅਤੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਵਾਹ-ਵਾਹ ਦੇ ਯੋਗ ਹੈ ਸਿਰਫ ਇਸ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੀ ਚੇਲਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਖੰਡੇ-ਬਾਟੇ ਦੀ ਪਾਹੁਲ ਛਕੀ ਯਾ ਫਿਰ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਉਮੱਤ ਦੀ ਖੁਦਾ ਪਾਸ ਸਿਫ਼ਾਰਿਸ਼ ਕਰਨ ਦਾ ਜ਼ਿੰਮਾ ਲਿਆ, ਸਗੋਂ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਉਸਤਤ ਇਸ ਕਰ ਕੇ ਹੈ ਕਿਓਂਕਿ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੀਟਾਂ ਨੂੰ ਸਿੰਘਾਸਨ ਉੱਤੇ ਬਿਠਾਇਆ ਅਤੇ ਮੈਲੈ-ਕੁਚੈਲੇ ਅਤੇ ਡਿੱਗੀਆਂ-ਢੱਠਿਆਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਬਣਾਇਆ ! ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਬਾਹਰਲੀ ਜੋਤ ਨੂੰ ਜਗਾ ਕੇ ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਅੰਧਿਆਰ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਨ ਕਲਗੀਧਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ !
ਇੱਕ ਮਹਾਂ ਸਖਸ਼ਿਅਤ, ਰੂਹਾਨੀਅਤ ਦੇ ਰਹਿਬਰ ਸਨ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜਿੰਨਾ ਪੁੱਤਰਾਂ ਨੂੰ ਕੌਮ ਤੌ ਵਾਰ ਕਿਹਾ ,


"ਇਨ ਪੁਤ੍ਰਨ ਕੇ ਸੀਸ ਪਰ ਵਾਰ ਦੀਏ ਸੁੱਤ ਚਾਰ !!

ਚਾਰ ਮੂਏ ਤੋ ਕਿਆ ਹੂਆ ਜੀਵਤ ਕਈ ਹਜ਼ਾਰ !!"


ਆਪਣਾ ਸਰਬੰਸ ਵਾਰ ਕੇ ਵੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹ-ਦਰਵੇਸ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਕੇਵਲ ਅਕਾਲ-ਪੁਰਖ ਦੀ ਹੀ ਉਸਤਤ ਕੀਤੀ ! ਸੋ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੇ ਦਰਸਾਏ ਸਾਂਝੀ-ਵਾਲਤਾ ਦੇ ਪੈਗਾਮ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਈ ਕੇ ਜਾਂਦੇ ਹੋਏ ਕਥਨੀ ਅਤੇ ਕਰਨੀ ਦੇ ਸੂਰੇ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ !

      

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
(1696 -1705 )

ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦਰਵੇਸ, ਕਲਗੀਧਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ "ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਤੀਸਰੇ ਪੁੱਤਰ "ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ" ਦਾ ਜਨਮ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ 1696 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ ! 


 ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਕੇਵਲ 9 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਛੋਟੇ ਭਰਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਹਾਕਮ- ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਵੱਲੋ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਹੱਸਦੇ, ਮੁਸਕੁਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ ਪਰ ਸਿੱਖੀ-ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲੇ !


ਸਾਕਾ ਸਰਹਿੰਦ :

(ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੋ ਅਣਜਾਣ) ਜਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਕ਼ੈਦ ਕੀਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ  ਦੇਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਜੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਓਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਸਿਰਸਾ ਨਦੀ ਤੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਕਿ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ! ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ !

ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਸੰਗ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਲਾਂਗਰੀ, ਗੰਗੂ, ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਠਹਿਰੇ !

ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ! ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਕਈ ਦਿਨ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ !

ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰ ਲੈਣ ਪਰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਣਾ ਜਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ! ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਣਾ ਹੀ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ !

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, 1705 ਵਿੱਚ  ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ! ਇਨ੍ਹਾ ਹੀ ਕਹਿਰ ਨਹੀਂ ਢਾਹਿਆ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਬਲਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ ਨੀਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ !

ਗੁਰੂ ਕੇ ਲਾਲਾਂ ਦੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਪਾ ਜਾਣ ਬਾਅਦ "ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਵੀ ਜੋਤੀ-ਜੋਤ ਸਮਾਂ ਗਏ !

ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸ਼ਾਹੂਕਾਰ "ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਜੀ" ਨੇ ਨਵਾਬ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਕੋਲੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ  ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਪ੍ਰਗਟਾਈ ਤਾਂ ਨਵਾਬ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੂੜ-ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਦੀਵਾਨ ਜੀ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮੁੱਲ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਵਿਛਾ ਕੇ ਪਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ! ਦੀਵਾਨ ਸਾਹਿਬ, ਗੁਰੂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਇੰਨੇ ਭਿੱਜੇ ਹੋਏ ਸਨ ਕਿ ਨਿਰ-ਸੰਕੋਚ ਨਵਾਬ ਦੀ ਸ਼ਰਤ ਮੰਨਦੇ ਹੋਏ ਜ਼ਮੀਨ ਦਾ ਮੁੱਲ ਪਾਇਆ ਗਿਆ ! ਦੀਵਾਨ ਟੋਡਰ ਮੱਲ ਨੇ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੋਹਰਾਂ ਖੜੀਆ ਕਰਕੇ ਕੁੱਲ (ਤਕਰੀਬਨ) ੭੮੦੦ ਸੋਨੇ ਦੀਆਂ ਮੁਹਰਾਂ ਦੇ ਕੇ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਢ਼ੇ ਤਿੰਨ ਗੱਜ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਲਈ !

ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ !

ਇਸ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਜੋਤੀ-ਸਰੂਪ ਸਾਹਿਬ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ !



ਇੰਨੇ ਮਹਾਨ ਸਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲਾਲ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸਿੱਖ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣ ਸਦਕਾ, ਆਪਣਾ- ਆਪ ਕੌਮ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਹੀਂ ਡੋਲਣ ਦਿੱਤਾ !




ਪਰ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਭੁਲਾ ਕੇ ਕੁਮਤ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ !

ਆਓ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰੀਏ !



ਹੋਈਆਂ ਬਿਅੰਤ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖਿਮਾ ਕਰਨੀ ਜੀ...

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ ....

ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ: "ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ"

ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ: "ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ"(1649 -1705 )

ਭਾਈ ਸਦਾ ਨੰਦ ਜੀ ਦੇ ਘਰ 1661 ਵਿੱਚ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ "ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ" ਨੇ ਜਨਮ ਲਿਆ ! 
ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਪਿਤਾ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਰੱਖਿਆ ਸੀ ਪਰ ਨੌਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਸਾਹਿਬ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਜੈਤਾ ਨਾਮ ਦਿੱਤਾ ! ਆਪ ਜੀ ਦੇ ਮਾਤਾ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ - ਬੀਬੀ ਪ੍ਰੇਮੋ ਸੀ !
1665 ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਨੂੰ ਪਟਨਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਹੀ ਛੱਡ ਕੇ ਗੁਰਮਤਿ ਪ੍ਰਚਾਰ ਹਿੱਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ! ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਗਬਿੰਦ ਰਾਇ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1666 ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ! ਉਸ ਸਮੇਂ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਗੁਰਮਤਿ ਦੌਰੇ ਤੇ ਹੀ ਸਨ !

ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਤੋਂ ਤੰਗ ਅ ਚੁੱਕੇ ਕਸ਼ਮੀਰੀ ਪੰਡਿਤਾਂ ਨੇ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਦੀ ਅਰਜੋਈ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਦਿੱਲੀ ਵਿਖੇ ਕੂਚ ਕੀਤਾ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨਾਲ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਵਾਰਤਾ ਕੀਤੀ ਕਿ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਕਰਨਾ ਉਚਿੱਤ ਨਹੀਂ ਪਰ ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾ ਤਸੀਹੇ ਢਾਹੇ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂ ਚਾਂਦਨੀ ਚੋਂਕ ਵਿਖੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ! ਇਹ ਸਾਰਾ ਖੂਨੀ ਸਾਕਾ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅੱਖੀਂ ਵੇਖਿਆ ਸੀ ! ਬੜੀ ਹੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਨਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ "ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦਾ ਸੀਸ ਲੈ ਕੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਕੋਲ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਪੁੱਜੇ !

ਗੁਰੂ ਪਿਆਰ ਵਿੱਚ ਭਿੱਜੇ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੂੰ " ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਨੇ ਰੰਗਰੇਟੇ ਗੁਰੂ ਕੇ ਬੇਟੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ !

ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀਆਂ ਅਨੇਕਾਂ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ ! ਆਪ ਜੀ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵੇਲੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਨ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ ! ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੂੰ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਗੜੀ ਵਿਖੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਕਈ ਤੋਹਫ਼ੇ ਦੇ ਕੇ ਨਿਵਾਜਿਆ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਲਗੀ ਵੀ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਗੜੀ ਨੂੰ ਆਪ ਜੀ ਸੌੰਪ ਕੇ ਅੱਗੇ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ! ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਬੜੀ ਹੀ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਖਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੱਕ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਜੰਗੀ ਪੱਧਰ ਤੇ ਦੁਸ਼ਮਨ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਅੰਤ ਸ਼ਹੀਦੀ ਪਾ ਗਏ !
.
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ "ਗੁਰੂਦਵਾਰਾ ਬੁਰਜ ਸਾਹਿਬ" ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹਨ!  ਇਸ ਅਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਬੀਬੀ ਸ਼ਰਣ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਸੀ !




ਹੋਈਆਂ ਬਿਅੰਤ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖਿਮਾ ਜੀ,

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ !!
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ !!

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ
(1691–1705)

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ, ਕਲਗੀਧਰ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ "ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਦੂਜੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ !

ਮੁਘ੍ਲਾਂ ਦੇ ਜੁਲਮਾਂ ਅਤੇ ਕੂੜ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਦਾ ਅੰਤ ਕਰਨ ਹਿੱਤ ਹੋ ਰਹੇ ਜੰਗੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੌਰਾਨ 1691 ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ; ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸੁਭਾਗ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਇਆ ! 

ਆਪ ਜੀ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਹੀ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵਾਂਗ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ, ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ, ਤੀਰ ਅੰਦਾਜੀ ਅਤੇ ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਦਿਆ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ ।

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਵੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਖੀ-ਸਿਦਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ  " ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਅਤੇ "ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਸੋ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਚਮਕੌਰ ਦੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ !

ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ :-

੧੭੦੫ ਵਿੱਚ ਮੁਘਲਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ! ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਵਾਇਦਾ,  (Promise) ਕੀਤਾ ਕੀ ਜੇਕਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਗਤ, ਜੱਥੇ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ  ਤੇ 19-20 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੂੜ-ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਹੀ-ਟਿੱਬੀ ਵਿਖੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ !

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ( ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ !


ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਕੀ 40 ਸਿੰਘਾ ਸਮਤੇ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਥੇ ਚੌਧਰੀ ਬੁਧੀ ਚੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ, ਹਵੇਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਘਮਾਸਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ !


" ਐਸੀ ਮਰਨੀ ਜੋ ਮਰੈ ਬਹੁਰਿ ਨਾ ਮਰਨਾ ਹੋਇ !! ੧ !! " 
                                                                (ਅੰਗ-੫੫੫)

ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ ਓਥੇ ਇਸ ਸਮੇਂ "ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ ਸਾਹਿਬ" ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ !









ਹੋਈਆਂ ਬਿਅੰਤ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖਿਮਾ ਜੀ,

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ !!
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ !!

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ  ਅਜੀਤ  ਸਿੰਘ ਜੀ

(1687–1705)

ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ "ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਸਪੁੱਤਰ ਸਨ ! ਆਪ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ ਸੰਨ 1687 ਨੂੰ ਪਾਉਂਟਾ ਸਾਹਿਬ ਵਿਖੇ ਮਾਤਾ ਸੁੰਦਰੀ ਜੀ ਦੀ ਕੁੱਖ ਤੋਂ ਹੋਇਆ।
ਆਪ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ ਦੀ ਸਿਖਲਾਈ ਅਤੇ ਪੜ੍ਹਾਈ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਵਿੱਚ ਹੋਈ।
ਘੋੜ ਸਵਾਰੀ, ਸ਼ਸਤਰ ਵਿਦਿਆ, ਤੀਰ ਅੰਦਾਜੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਬਹੁਤ ਨਿਪੁੰਨ ਸਨ ।

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੀ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਕਾਲ ਦੇ ਆਰੰਭ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿਖੀ-ਸਿਦਕ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ  " ਸ਼੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਅਤੇ "ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਜੀਵਨ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣ-ਸੁਣ ਕੇ ਵੱਡੇ ਹੋਏ ਸਨ ਸੋ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਾ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਧ-ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਇਆ !


ਆਪ ਜੀ ਦੁਆਰਾ ਲੜ੍ਹੀਆਂ ਗਈਆਂ ਜੰਗਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ:

ਨੂਹ ਰੰਘੜ  ਦੀ ਜੰਗ:-

ਖਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਸੰਗਤ ਦੇ ਇੱਕ ਟੋਲੇ ਨੂੰ ਪੋਠੋਹਾਰ ਵਿੱਖੇ, ਨੂਹ ਰੰਘੜ ਨੇ ਆਣ ਲੁੱਟਿਆ ! ਜਦ  ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ  (੧੨ ਸਾਲ ਦੀ ਓੁਮਰ ਵਿੱਚ) ਉਸ ਕੂਕਰ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਭੇਜਿਆ ਗਿਆ ! ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ੧੦੦ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਜੱਥੇ ਸਮੇਤ ਰਵਾਨਾ ਹੋਏ ਅਤੇ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕਰ ਕੇ ਪਰਤੇ !


ਤਾਰਾਗੜ, ਨਿਰਮੋਹਗੜ ਦੀ ਜੰਗ:-

ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਹਮਲੇ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਤਾਰਾਗੜ ਅਤੇ ਨਿਰਮੋਹਗੜ ਦੇ ਕਿਲੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਦਾਰੀ ਸੌੰਪੀ ਗਈ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਜਿੱਤ ਹਾਸਿਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਮੁਘਲਾਂ ਦੀਆਂ ਫੌਜਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਭਜਾਇਆ ! ਇਹ ਵਾਰਤਾ ੧੭੦੦ ਦੀ ਹੈ !


ਸਾਕਾ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ :-

੧੭੦੫ ਵਿੱਚ ਮੁਘਲਾਂ ਨੇ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਖੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ ! ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨਾਲ ਵਾਇਦਾ,  (Promise) ਕੀਤਾ ਕੀ ਜੇਕਰ ਕਿਲ੍ਹਾ ਖਾਲੀ ਕਰ ਦਿਤਾ ਜਾਵੇ ਤਾ ਉਹ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਗੇ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਯਕੀਨ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਅਤੇ ਸਭ ਸੰਗਤ, ਜੱਥੇ ਦੇ ਜੋਰ ਪਾਉਣ  ਤੇ 19-20 ਦਸੰਬਰ 1705 ਨੂੰ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ! ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਭਾਈ ਉਦੈ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਸੰਗਤ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ ਪਰ ਫੌਜਦਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕੂੜ-ਮਤ ਦਾ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਹੀ-ਟਿੱਬੀ ਵਿਖੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ !

ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਭਾਰੀ ਲੜਾਈ ਹੋਈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਅਗਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਦੋਂ ਬਾਕੀ ਸਿੰਘ ਸਰਸਾ ਨਦੀ ਪਾਰ ਕਰ ਗਏ ਪਿੱਛੋਂ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਵੀ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕੀਤੀ। ਇਥੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੋੜਾ ਪੈ ਗਿਆ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ( ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ, ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ) ਅਤੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰ ਕੌਰ ਜੀ ਵੱਖ ਹੋ ਗਏ !


ਇਸ ਉਪਰੰਤ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਬਾਕੀ 40 ਸਿੰਘਾ ਸਮਤੇ ਸਰਸਾ ਪਾਰ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਪਹੁੰਚੇ। ਇਥੇ ਚੌਧਰੀ ਬੁਧੀ ਚੰਦ ਦੀ ਇੱਕ ਗੜ੍ਹੀ, ਹਵੇਲੀ ਸੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੋ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਅਤੇ 40 ਸਿੰਘਾਂ ਨੇ 10 ਲੱਖ ਦੀ ਫੌਜ ਦਾ ਡੱਟ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ, ਘਮਾਸਾਨ ਯੁੱਧ ਹੋਇਆ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਜੁਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਸੂਰਬੀਰਤਾ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀ ਗਏ !


" ਐਸੀ ਮਰਨੀ ਜੋ ਮਰੈ ਬਹੁਰਿ ਨਾ ਮਰਨਾ ਹੋਇ !! ੧ !! " 
                                                                (ਅੰਗ-੫੫੫)

ਜਿਸ ਜਗ੍ਹਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਅਜੀਤ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੂਝਾਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ ਸਨ ਓਥੇ ਇਸ ਸਮੇਂ "ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਕਤਲਗੜ ਸਾਹਿਬ" ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਹੈ !







 ਹੋਈਆਂ ਬਿਅੰਤ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖਿਮਾ ਜੀ,

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ !!
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ !!

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ...

ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1699 ਵਿੱਚ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਧਰਤੀ ਤੇ ਦਸਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ "ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ" ਦੇ ਘਰ ਹੋਇਆ !

ਆਪ ਜੀ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੇ ਪਰ ਸੂਰਬੀਰ ਪੁੱਤਰ ਸਨ ! ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਕੇਵਲ 7 ਸਾਲ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹੀ ਆਪਣੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਸਮੇਤ ਮੁਗਲ ਹਾਕਮ- ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਵੱਲੋ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ ਪਰ ਸਿੱਖੀ-ਸਿਦਕ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਡੋਲੇ !

(ਔਰੰਗਜ਼ੇਬ ਦੇ ਧੋਖੇ ਤੋ ਅਣਜਾਣ) ਜਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਅੱਗੇ ਕ਼ੈਦ ਕੀਤੇ ਸਿੰਘਾਂ ਨੂੰ ਆਜ਼ਾਦ ਕਰ  ਦੇਣ ਦੀ ਕੀਮਤ ਵਜੋਂ ਅਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲਾ ਛੱਡਣ ਦੀ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਓਥੋਂ ਰਵਾਨਾ ਹੋ ਗਏ ਪਰ ਉਹ ਅਜੇ ਸਿਰਸਾ ਨਦੀ ਤੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚੇ ਸਨ ਕਿ ਮੁਗਲ ਫੌਜ ਨੇ ਹਮਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ! ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸਾਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿਛੜ ਗਿਆ ! ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਮਾਤਾ ਗੂਜਰੀ ਜੀ ਸੰਗ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਦੇ ਲਾਂਗਰੀ, ਗੰਗੂ, ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਘਰ ਠਹਿਰੇ ! ਗੰਗੂ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੇ ਪੈਸੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ-ਘਰ ਨਾਲ ਵੈਰ ਕਮਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਦੋਨਾਂ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ, ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ! ਆਪ ਜੀ ਨੂੰ ਠੰਡੇ ਬੁਰਜ ਵਿੱਚ ਰਖਿਆ ਗਿਆ !

ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਉੱਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਜ਼ੁਲਮ ਢਾਹੇ ਅਤੇ ਅਨੇਕਾਂ ਹੀ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਕਿ ਉਹ ਸਿੱਖੀ ਦਾ ਤਿਆਗ ਕਰ ਕੇ ਇਸਲਾਮ ਧਾਰ ਲੈਣ ਪਰ ਗੁਰੂ ਕੇ ਸਿੱਖ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਜਾਣਾ ਜਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ! ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਨੇ ਵੀ ਵੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਣਾ ਹੀ ਕਬੂਲ ਕੀਤਾ !

ਇਸ ਪ੍ਰਕਾਰ, 1705 ਵਿੱਚ  ਵਜ਼ੀਰ ਖਾਨ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਜੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਫਤਿਹ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਨੀਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚਿਣਵਾ ਕੇ ਸ਼ਹੀਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ! ਇਨ੍ਹਾ ਹੀ ਕਹਿਰ ਨਹੀਂ ਢਾਹਿਆ ਵਜੀਰ ਖਾਨ ਨੇ ਬਲਕਿ ਜਿੱਥੇ ਕਿਤੇ ਕੋਈ ਸਰੀਰ ਦਾ ਅੰਗ ਨੀਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਲੇ ਆਉਂਦਾ ਸੀ, ਉਸਨੂੰ ਕੱਟ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ !


ਇੰਨੇ ਮਹਾਨ ਸਨ ਗੁਰੂ ਕੇ ਲਾਲ ਜਿੰਨ੍ਹਾ ਨੇ ਸਿਖ ਦੇ ਸਿਰ ਉੱਤੇ ਦਸਤਾਰ ਕਾਇਮ ਰਖਣ ਸਦਕਾ ਆਪਣਾ- ਆਪ ਕੌਮ ਉੱਤੇ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ ਪਰ ਸਿੱਖੀ ਸਿਦਕ ਨਹੀਂ ਡੋਲਣ ਦਿੱਤਾ !


ਪਰ ਅੱਜ ਸਿੱਖ ਇਹ ਸਾਰੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਅਤੇ ਕੁਰਬਾਨੀ ਭੁਲਾ ਕੇ ਕੁਮਤ ਕਮਾਉਣ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ !

ਆਓ ਗੁਰੂ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਵਾਂਗ ਅਸੀਂ ਵੀ ਸਿੱਖੀ ਵਿੱਚ ਨਿਪੁੰਨ ਹੋਣ ਦਾ ਉਪਰਾਲਾ ਕਰੀਏ !



ਹੋਈਆਂ ਬਿਅੰਤ ਭੁੱਲਾਂ ਦੀ ਖਿਮਾ ਕਰਨੀ ਜੀ...

ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕਾ ਖਾਲਸਾ
ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਜੀ ਕੀ ਫਤਿਹ ....